مهم ترین و معروف ترین گیاهان علفی روستاي حيرت و منطقه كجور و شرح مختصری از خواص درمانی ونام محلی و علمی آنها
گل گاوزبان : نام محلی : شیشنک SISENAK نام علمی : BORAGO – OFFICI – NALIS گیاهی است علفی ، یکساله به ارتفاع پانزده تا هفتاد سانتیمتر و دارای ساقه منشعب شیاردار و پوشیده از تارهای خشن که امروزه در غالب مناطق اروپا مانند منطقخ مدیترانه ، فرانسه ، آفرقای شمالی و بعضی نواحی آسیا مانند ایران و… می روید .قسمت مورد استفاده این گیاه ، گل و برگ و یا سرشاخه گلدار آن است که در کد کس KODEKS منحصراً مصرف گل آن ذکر شده است .
خواص درمانی :
گل و برگ آن اثر نرم کننده ، معرق ، مدر ، آرام کننده و تصفیه کننده خون دارد . مصرف آن در تمام مواردی که نیاز به تقویت اعمال کلیه ، برونشها و پوست باشد مانند زکام ، سرفه ، برونشیت ، نزله ، ذات الریه ، بی اختیاری دفع ادرار ، سودا ، خنازیر ، حالات تحریکی و احتقانی اعضایی مانند کلیه ، کبد و طحال و همچنین خیز اندامها توصیه گردیده است . از گل گاوزبان به علت مدر بودن در آغاز بیماریهای سر خک ، مخملک ، به منظور دفع مواد سمی از راه عرق و ادرار استفاده می شود . همانطور که مصرف زیاد آن زیان ندارد ، اثر آن بطی ء می باشد .له شده برگ های تازه گل گاوزبان اگر بر روی کورک و دمل و ورم ها و سوختگیها گذاشته شود و یا جوشانده گرم آن به صورت ضماد روی کورکها و دملها نهاده شود موجب تسکین درد و بهبود آن می گردد.
صور دارویی
دم کرده بیست تا شصت گرم برگ یا گل گاوزبان در یک لیتر آب به مقدار دو تا سه فنجان در روز در فاصله غذاها (برای آن که دم کرده گل گاوزبان دارای همان رنگ طبیعی خود باشد باید عمل دم کردن به سرعت انجام شود . )در استعمال خارجی ( استفاده از له شده برگهای تازه و استفاده از جوشانده گرم آن به صورت ضماد )جوشانده پنجاه تا صد گرم آن در یک لیتر آب بکار می رود . برگ تازه گل گاوزبان اگر با برگ بولاغ اوتی و گل قاصد به صورت له شده در آید ، سپس شیره آنهابا فشار گرفته شود ، عصاره ای به دست می آید که به عنوان تصفیه کننده خون مصرف می گردد .از مصرف های دیگر گل گاوزبان آن است که از برگ آن در بسیاری نواحی بصورت سالاد استفاده می کنند . برگ پخته گل گاوزبان نیز مانند اسفناج مصرف می شود . معمولاٌ از گل گاوزبان برای رنگ کردن سرکه استفاده می کنند . به علاوه از آن نوعی تنطور و ورنی آبی رنگ تهیه می شود .گل گاوزبان در فرمول شربت سالسیاره کمپوزه وارد می گردد .
بابا آدم نام محلی : پلورک (پهن برگ ) PALVARG نام علمی : ARCTIUM LAPPA گیاهی است علفی، بزرگ و دارای ساقه منشعب بطول 80/0 تا 5/1 متر و حتی بیشتر که به حالت وحشی در دشتها و نواحی مرطوب و سایه دار تا ارتفاعات هزار و پانصد تا هزارو هشتصد متری در غالب نواحی معتدل اروپا و آسیا می روید . ریشه ای دراز به قطر یک انگشت با ظاهر دوکی شکل و قهوه ای رنگ دارد ولی اگر شکسته شود در مقطع به سفیدی می زند . از ویژگیهای آن این است که پهنک برگهای آن بسیاربزرگ و دارای حالت نسبتاً افتاده روی ساقه است . بزرگی پهنک برگهای آن به نسبتی که از قاعده ساقه به رأس آن نزدیک می شویم کم می گردد . رنگ آن ها در سطح فوقانی پهنک ، سبز تیره ولی در سطح تحتانی به سبب پوشیده بودن از تارهای فراوان سبز روشن است. کاپیتولهای آن ظاهری کروی و مجتمع دارند و هر یک از آن ها نیز مرکب از گل های کوچک ارغوانی به تعداد چهل تا پنجاه محصور در تارهای ابریشمی است . براکته های انو لوکر آن هر یک در انتهای خمیدگی قلاب مانند ختم می شود . میوه آن پس از رسیدن به صورت فندقه ای با سه یا چهار سطح مشخص در می آید . رنگ آنها خاکستری یا قهوه ای روشن و یا حنایی و گاهی منقوش به لکه های نسبتاً تیره است .در بالای میوه آن دسته تارهای ابریشمی کوتاه به رنگ زرد و یا سفید مایل به زرد دیده میشود که به اندک تماسی فرو می ریزد . سطح خارجی میوه گیاه نیز پوشیده از تارهای ریز است به طوری که وجود آن ها سبب می گردد که به سهولت بدست بچسبد . وجود اینحالت باعث می گردد که میوه بر اثر چسبیدن به پشم و پوست حیوانات مخصوصاً گله های گوسفند ، به مناطق دور دست انتقال یابد و با این عمل وسعت پراکندگی گیاه پیوسته افزایش یابد .برای پرورش آن ، دانه ( میوه ) گیاه را که بلا فاصله پس از رسیدن و جدا شدن از کا پیتولها بدست آمده باشد انتخاب کرده ، آنها را در زمین آماده و بر روی خطوطی به فواصل شصت سانتیمتر از یکدیگر در ماه شهریور به نحوی میکارند که هر سه یا چهار عدد آنهادر فاصله بیست سانتیمتر از یکدیگر قرارداشته باشد . پس از کاشتن دانه نیز باید زمین زراعتی را به خوبی غاطک زد تا با این عمل ، دانه ها ، در خاک ثابت گردند و کمی بدرون خاک نفوذ یابند .
برداشت محصول در اواخر اسفند ماه تا اوایل اردیبهشت ماه سال دوم صورت می گیرد ، ولی اگر دیرتر اقدام به این کار شود نه تنها به علت چوبی شدن قابل استفاده نخواهد بود بلکه مقداری از خواص درمانی آن نیز کم می شود . قطعات خشک شده ریشه گیاه ، رنگ خاکستری یا قهوه ای روشن دارد .
خواص درما نی
ریشه بابا آدم اثر تصفیه کننده خون دارد ، مدر و معرق است و مصرف آن نیز از قدیم الایام برای رفع نقرس ، روماتیسم ، رفع عوارض سفلیس و امراض جلدی مختلف بین مردم معمول بوده ، به یکدیگر توصیه می کرده اند .ریشه با با آدم ، مدر و تصفیه کننده خون است و در رفع خیز عمومی بدن ، نقرس ، سنگ کلیه ، رفع جوشهای صورت ، دانه های غروربیماریهای پوستی مختلف سرخک و بطور کلی تبهای دانه ای ، روماتیسم ، قلنج های کبد ی و نزله های ششی مزمن ، اثر معالج دارد.مصرف فراورده های آن در کودکان مبتلا به سرخک ، مخملک و آبله موجب سهولت بروز دانه ها می شود.اگر له شده ریشه تازه با با آدم و یا جوشانده غلیظ آن بصورت ضماد روی پوست بدن گذاشته شود کورک . اگزومای خشک را بهبودمی بخشد. مالیدن لوسیونهای حاصله از جوشانده ریشه با با آدم با عث تقویت پوست سر و جلوگیری از ریزش مو می گردد .ضماد برگهای آن موجب تسکین درد و ورم مفاصل و رفع ناراحتی ها و التهاب در بواسیر می شود . استفاده از برگهای له شده با با آدم در معالجه گزش مار و حشرات تو صیه شده است . برگ با با آدم اگر به بیماران مبتلا به مرض قند داده شود مقدار قند خون را در آنان پایین می آورد .ریشه تازه ویا تثبیت شده با با آدم از نظر درمانی بر ریشه خشک شده آن برتری دارد .
صور درارویی
دم کرده یا جوشانده چهل تا شصت در هزار گیاه تازه به مقدار سه فنجان در روز ، شربت با با آدم که از یک قسمت ریشه تازه ، هشت قسمت آب و هشت قسمت قند تهیه می شود به مقدار سی تا صد گرم در روز تنطور 5/1 ریشه به مقدار یک تا ده گرم در یک فنجان سه مرتبه در روز ، شراب حاصل از قراردادن هشت گرم دانه در یک لیتر شراب سفید به عنوان مدر لوسیون حاصل از قراردادن و فشردن صد گرم ریشه تازه با با آدم با پنجاه گرم ریشه تازه گزنه در نیم لیتر (RHUM) برای تقویت پوست سر و جلوگیری از ریزش مو .
در دامپزشکی
جوشانده پنجاه در هزار ریشه با با آدم را برای درمان جرب در سگها و جلوگیری از ریزش مو و خارش شدید در آنها بکار می برند .ریشه با با آدم اگر به صورت قطعات ریز در غذای گوسفندان و بطور کلی دامها افزوده شود موجب رفع سرفه آنها می شود .سایر نقاط رویش : نواحی مختلف البرز ، نواحی کوهستانی خراسان ، کرمان ، رودبار و اطراف تهران .
پلم به لهجه محلی : PLEYM نام علمی : SAM BUC SEBULUS گیاهی علفی به ارتفاع یک تا دو متر که در سراسر منطقه شمال ایران یا فته می شود . گلهای مجتمع آن رنگ سفید مایل به گلی دارند و پس از رسیدن نیز به میوه های کوچک کروی و به رنگ سیاه مایل به ارغوانی تبدیل می گردند . از تمام قسمت های این گیاه نیز بوی تند و نا مطبوعی متصاعد می شود که وجود آن را در هر منطقه ای که بروید به آسانی نشان می دهد .پوست ، ساقه ، ریشه ، گل ، میوه و دانه این گیاه دارای اثر درما نی است ولی اگر به مقدار زیاد مصرف گردد ، عوارض ناراحت کننده ای بوجود می آورد.
خواص در ما نی
آزمایشهای گوناگونی که بر روی اعضای مختلف این گیاه شده است نشان داده که پوست این گیاه دارای اثر مسهلی و مدر است .گل های آن معرق و برگ آن در رفع التهاب بافتها موثر است . در موارد استسقا ، ورم مزمن مفاصل ، بیماریهای جلدی و … بیشتر پوست داخلی ریشه و دانه گیاه را می توان بکار برد ، ولی مصرف مقدار زیاد آنها ناراحتی هایی نظیر قی و اسهال ایجاد می کند . برای رفع گلو درد ، جوشانده آن را غرغره می کنند .در معالجه کوفتگی ها و باد سرخ می توان از ضماد برگ آن استفاده کرد .
صور دارویی
جوشانده دوازده تا سی در هزار پوست و ریشه به مقدار سی تا صد گرم در روز بین هر دو غذا دم کرده چهار تا هشت در هزار گل .اسامی محلی این گیاه در نواحی شمالی ایران مختلف است و به ، پل خوم ، پل خون ، پلیم ، و شون موسوم است .
گزنه نام محلی : گزنا GAZENA نام علمی : PLAMIUM ALBUM گزنه سفید گیاهی است علفی ، پایا و به ارتفاع پانزده تا شصت و پنج سانتیمتر که به فراوانی در نواحی مرطوب ، در حاشیه جنگلها و مکانهای سایه دار غالب نواحی اروپا مانند فرانسه ، سویس ، بلژیک و نواحی شمالی ، غربی و جنوب غربی آسیا و همچنین در شمال آفریقا ، مانند الجزایر و تونس می روید .ساقه راست یا کمی خمیده ، چهار گوش و برگهای متقابل به شکل قلب ، نوک تیز و دندانه دار دارد . گل های آن در فاصله ماه های فروردین و اردیبهشت به صورت دسته های چهار تا ده تایی در کناره برگهای فوقانی ساقه ، مجتمع می گردد .قسمت مورد استفاده این گیاه ، گل ها و یا سر شاخه های گلدار آن است که عطری ملایم دارد ولی پس از خشک شدن ، عطر آن از بین می رود .گردآوری سر شاخه های گلدار گیاه باید در آغاز گل دادن و گل های آن پس از شکفتن کامل صورت گیرد زیرا اگر به تأخیر افتد اثر درما نی آن کاهش می یابد . جام گل گزنه سفید که معمولاً پرچم ها را همراه دارد و قیمت آن در بازار تجارت گران است ، بر سر شاخه گلدار گیاه از نظر درما نی ترجیح داده می شود. در برخی بیماریها ، از تمامی گیاه ویا شیره آنها نیز استفاده میگردد.
خواص در ما نی
سر شاخه گلدار و گل گزنه سفید ، بطور ملایم اثر قابض ، تصفیه کننده خون ، مدر ، صفرا بر ، مخدر و التیام دهنده دارد . از این رو ازآن در رفع بیماریهای مختلف مانند اسهالهای ساده ، خونریزیها ، اخلاط خونی ، رفع دانه های جلدی اطفال ، خنازیر ، کم خونی ، آب آوردن انساج ، بیماریهای دستگاه تنفسی و طحال ، عدم دفع ادرار و ترشحات زنانگی مصرف می شود .
صور دارویی
دم کرده ده تا سی گرم گیاه در یک لیتر آب به مقدار دو تا سه فنجان در روز ( در بیماریهای دستگاه تنفسی می توان این مقدار را توأم با فراورده های گزنه معمولی مصرف کرد . ) گرد گل به مقدار ثلث تا نصف قاشق چای خوری مخلوط در غذا به عنوان تصفیه کننده خون ، مخلوط صد گرم تنطور گیاه کامل با پنجاه گرم شربت ساده و بیست و پنج گرم آب ، به مقدار یک قاشق قهوه خوری هر نیم ساعت برای رفع خونریزی برونشها ، اخلاط خونی ، خونریزی در فواصل قاعدگی و رفع ترشحات زنانگی و ادامه مصرف آن پس از رفع خونریزی به مقدار یک قاشق سوپ خوری در هر چهار ساعت ، الکلا تور اعضای تازه گیاه به مقدار پنج تا بیست گرم برای رفع خونریزی به دفعات سی قطره در هر نیم ساعت .
بنگدانه نام محلی : TATULE نام علمی : HYOSCY AMUS MIGER گیاهی است علفی ، دو ساله ، دارای ساقه استوانه ای شکل ، خمیده در ناحیه رأس و به ارتفاع شصت تا هشتاد سانتیمتر که در کنار جاده ها ، ویرانه ها ، قبرستانها و نواحی بایر غالب نقاط اروپا مانند یوگوسلاوی ، منطقه مدیترانه و نقاط مرکزی و غربی آسیا مانند ایران و شمال افریقا می روید .این گیاه ، ریشه ای راست و دراز و نسبتاٌ ضخیم دارد . برگهای آن متناوب ، مثلث شکل ، نوک تیز و در قسمت انتهایی ساقه معمولاً فاقد دمبرگ می باشد ، رنگ برگ های آن سبز مایل به سفید است و به مجرد دست زدن به انگشتان می چسبد . گل های آن در فاصله ماههای اردیبهشت و خرداد ظاهر می شود ، رنگ زرد روشن دارد و شبکه ای از خطوط ظریف به رنگ ارغوانی نیز آنها را زینت می دهد . میوه آن پوشینه و دارای ظاهری شبیه دیگ دهانه دار و محتوی چهار صد تا پانصد دانه کوچک است .قسمت مورد استفاده این گیاه برگ و دانه آن است . برگ های این گیاه را معمولاً در زمانی که ظاهر می گردد می چینند و به سرعت خشک می کنند . دانه این گیاه را باید پس از رسیدن کامل میوه ، جمع آوری کرد . اندازه این دانه ها یک میلیمتر است . پوسته ای مشبک به رنگ قهوه ای روشن یا خاکستری غبار آلود نیز آن را از خارج می پوشاند . باید توجه داشت که این گیاه سمی و سم آن نیز از بسیاری جهات شبیه بلادون می باشد با این تفاوت که کمتر کسی از آن مسموم می شود ، زیرا اولاً میوه آن درون کاسه ای با دندانه های نوک تیز جای دارد و کمتر کسی به آن نزدیک می شود ، ثانیاً برگ و اعضای گیاه چسبنده است و بوی بد دارد که خود باعث می گردد همواره از آن دوری کنند . ثالثاً اگر برگ تازه آن به اشتباه با برگ خوراکی گیا هان مختلف مخلوط گردد ، ضمن پخته شدن مقداری از سم آن کاسته می شود .
خواص درما نی
بنگدانه اثر ضد تشنج ، آرام کننده درد ، مخدر ، باز کننده مردمک چشم و خواب آور دارد و چون در عین حال آرام کننده و خواب آور است از آن در مواردی که نتوان تریاک تجویز کرد و همچنین در معالجه بیماری ها ی که منشاء عصبی و اختلالات دماغی دارند استفاده می گردد . در بیماری های دستگاه تنفسی مانند سرفه های تشنجی ، سیاه سرفه ، سل ، برونشیت های مزمن ، درد های عصبی مخصوصاً مربوط به عصب تری ژومو ، درد مفاصل ، روماتیسم ، نقرس ، احساس چنگ زدگی در معده ، قولنج ها ، درد های منشاء ورم روده ، آنژین دوپواترین ، تحریکات مغزی ، هیستری ، صرع ، بیماریهای دماغی همراه با هیجانات ، بی خوابی و به علت دارا بودن هیوسین نسبتاً زیاد در بیماریهای رعشه از آن استفاده می شود .از برگ بنگدانه در رفع دردهای عصبی ( اعصاب سطحی ) به صورت ضماد یا بخور و یا مالیدن روغن دانه یا پماد می توان نتیجه فوری گرفت . سردردهای عصبی و میگرن ، با گذاشتن برگ له شده بنگدانه در محل درد ، فوراً تسکین می یابد .
صور دارویی
برگ های بنگدانه به صورت گرد و به مقدار ده درصد تا پنجاه درصد گرم ( حداکثر مصرف آن بیست درصد گرم در یک دفعه و شصت درصد گرم در بیست و چهار ساعت ) عصاره الکل به مقدار پنج درصد تا ده درصد گرم به صورت حب و تنطور الکلی 10/1به مقدار پنجاه درصد تا سه گرم در بیست و چهار ساعت برای اشخاص بالغ ، ولی سه قطره بر حسب هر یک سال از سنین عمر در کودکان مصرف می شود . حداکثر مصرف این تنطور یک گرم برای یکبار و چهار گرم در بیست و چهار ساعت برای اشخاص بالغ است .یکی از موارد موثر بنگدانه هیوسین یا اسکوپولامین، الکا لوئیدی است بسیارسمی که در عده ای از گیاهان تیره سیب زمینی یافته میشودهیوسین دارای خاصیت آرام کننده سلسله اعصاب با اثر بسیار قوی است و از آن برای تسکین ناراحتی های عصبی ، فلج های هیجان انگیز ، رفع لرزشهای زمان کهولت و رفع تحریکات شدید دیوانگان استفاده می شود . ضمناً خواب آور است و می توان با به کار بردن آن اثر مرفین را تقویت کرده ، موجب خواب راحت ده ساعته بیمار شد .هیوسین یا اسکوپولامین اثر بی حس کننده عمومی نیز دارد و می توان در جراحی ها دو ساعت قبل از بیهوش کردن با کلروفرم از آنرا به بیمار تزریق کرد .
نسخه برای رفع سرفه :
عصاره بنگدانه پنج درصد گرم
عصاره تریاک دو درصد گرم
برای یک حب و به تعداد یک تا چهار حب در روز
نسخه برای رفع ناراحتی های روماتیسم :
عصاره بنگدانه پنج گرم
لدانم دوسیدانهام ده گرم
روغن بنگدانه صد گرم
برای مالیدن روی عضو برای رفع درد و ناراحتی های روماتیسم .
نسخه برای رفع دردهای عصبی :
عصاره بنگدانه پنج درصد گرم
عصاره والرین ده درصد گرم
برومیدرات کینین ده درصد گرم
برای یک حب و به تعداد دو تا چهار حب در روز .
ازگیل نام محلی کنس KENES نام علمی : MESPILUS GER MANICA درختچه یا درخت کوچکی به ارتفاع پنج تا شش متر است که غالباً در جنگل های نواحی معتدله آسیا و اروپا می روید . نمونه های پیوند شده و پرورش یافته آن میوه ای درشت با طمع مطبوع می دهد . قسمت مورد استفاده درخت ازگیل برگ و میوه آن است .
خواص درما نی
ازگیل دو عمل متمایز انجام می دهد یکی آنکه روی روده اثر مقوی و قابض دارد بطوری که با مصرف آن ورم روده بطور محسوس بهبود می یابد و دیگر آن که روی خون اثر کرده ، فشار اسمزی آن را بالا می برد .ازگیل در رفع اسهالهای ساده اثر قاطع دارد همچنین در رفع خونریزیها موثر است . برگ ازگیل قابض است و جوشانده آن بهصورت غرغره در رفع آفت و ورم مخاط گلو موثر است .
صور دارویی
شربت ازگیل در معالجه اسهال اطفال اثر مفید دارد . برای تهیه آن صد گرم ازگیل نیمه رسیده را به صورت قطعاتی در آورده در نیم لیتر آب به مدت یک ربع ساعت می جوشانند سپس پنجاه گرم برگ تازه OFFICINALIS SANGUISORBA بدان می افزایند و به مدت پنج ساعت دم می کنند ، سپس به این دم کرده آن قدر شکر یا قند می افزایند تا مانند شربت غلظت یابد . مقدارمصرف این شربت صد تا دویست گرم در بیست و چهار ساعت می باشد .سایر نقاط رویش : نواحی مختلف ایران ، منطقه البرز ، گیلان ، مازندران و اطراف تهران.
سرخ ولیک نام محلی : SERXE VELIK زالزالک وحشی قرمز نام علمی : CRATAEGUS OXYACANA
درختچه ای است با شاخه های انبوه و خاردار که برگهای دندانه دار و منقسم به لبهای کم عمق دارد . گلهای آن سفید مایل به گلی و میوه اش نسبتاً بزرگ و به طول تقریباً یک سانتیمتر می باشد . قسمت مورد استفاده این گیاه گل و پوست و میوه آن در بیماریهای قلبی است .
خواص درما نی
گلهای این گیاه به صورت دم کرده و گرد آن به مقدار چهار تا هشت گرم در روز ، تنطور الکلی 5/1 ( کد کس ) به مقدار بیست قطرهو دو تا سه دفعه در روز عصاره روان به مقدار ده تا پانزده قطره و سه تا پنج دفعه در روز مصرف می شود . سایر نقاط رویش : نواحی مختلف البرز ، ارومیه ، ( رضائیه ) بروجرد ، گرگان .
گالش انگور نام محلی : گالش انگیر نام علمی : GROSSULARIA RECLINATA گیاهی درختچه مانند ،خاردار با ساقه هایی به رنگ خاکستری و به ارتفاع شصت سانتیمتر تا یک متر و نیم است . میوه اش در نژادهای وحشی به بزرگی یک نخود و به رنگ زرد ولی در انواع پرورش یافته بطول سه تا چهار و نیم گرم و در انواع پرورش یافته به سی و سه گرم می رسد . گلهای آن نوش فراوان تولید می کند و زنبور عسل به آن علاقه فراوان نشان می دهد . قسمت مورد استفاده این گیاه ، میوه آن است .
خواص درما نی
میوه آن دارای اثر مفرخ و ملین است مخصوصاً اگر قبل از رسیدن کامل مصرف شود به حالت رسیده و عاری از پوست ، به علت دارابودن موسیلاژ دانه های خود ، اثر تقویت کننده و حرکات دودی شکل روده و نرم کننده دارد . از این نظر برای مبتلا یان به یبوست مفید است ، به علاوه میوه آن اثر ضد احتقان کبدی داشته مصرف آن موجب می گردد که از تراکم خون در این عضو کا سته شود مصرف زیاد میوه آن ناراحتی و خطر بوجود می آورد . از این میوه نوعی ژله ، مربا ، کمپوت ، کنسرو ، شراب و سرکه تهیه می کنند . محل رویش : سایر نقاط مازندران .
بارانک نام محلی : الندری ALENDRI نام علمی : SORBUS TORMINALIS درختی است زیبا به ارتفاع ده تا پا نزده متر که بیشتر در جنگل های واقع در دشتها و یا دامنه های کم ارتفاع می روید . پوست تنه آن به رنگ خاکستری تیره ولی شاخه های آن قهوه ای رنگ است . گلهای آن سفید و میوه اش بیضی شکل به قطر یک سانتیمتر و پس از رسیدن ، قهوه ای رنگ است میوه رسیده آن خوراکی و دارای مواد قندی و اسیدی است زنبور عسل نوش خوب و فراوان از گلهای آن بدست می آورد . قسمت مورد استفاده این درخت میوه آن است .
خواص درما نی
در گذشته ، از آن به عنوان قابض در بیماریهای مختلف استفاده می کردند .از میوه آن برای رفع اسهال می توان استفاده کرد.سایر مناطق رویش : گیلان ، ارسباران
زرشک در محل نیز به همین نام موسوم است و نام علمی آن BERBERIS VULGARIS درختچه ای خاردار به ارتفاع یک تا سه متر و دارای شاخه های شکننده است ، چوب آن زرد رنگ است . این درختچه در جنگل های اروپا و آسیا یافته می شود . شاخه های بلند این درختچه تیغ فراوان دارد . میوه آن کوچک ، قرمز رنگ و بیضی شکل به طول هفت تا ده و به عرض سه تا چهار میلیمتر است . از این گیاه نژاد های پرورش یافته ای وجود دارد که به تفاوت ، میوه ای زرد رنگ ، بنفش و یا آبی تیره دارند.
خواص درما نی
ریشه و پوست ساقه زرشک از داروهای تلخ بشمار می رود اثر مقوی ، صفرابر و مسهلی به مقدار نسبتاً زیاد دارد . از نظر درما نی آنچه که دارای ارزش است پوست ثانوی ، ریشه و ساقه آن می باشد که هر دو اثر تصفیه کننده خون ، ضد عفونی کننده و کمی مسهلی دارند . در زمان قدیم برای پوست آن اثری شبیه پوست گنه گنه قائل بودند .پوست ، ریشه و ساقه زرشک را در بی نظمی های عمل دستگاه گوارش که منشاء کبدی یا کلیوی داشته باشد ، همجنین در سوء هضم های مزمن که با بی اشتهایی همراه باشد ، ابتلاء معده به یبوست ، قولنج های کبدی و کلیوی ، نقرس ، روماتیسم ، تب های عفونی ،تیفوئید و خونریزیهایی که در فواصل قاعدگی رخ می دهد بکار می برند. برگ زرشک ، در اسهالهای خونی مزمن ، آب آوردن انساجودر اسکوربوت ( عوارض حاصله از فقدان ویتامین ث در بدن ) مصرف می شده است زیرا جویدن برگ زرشک ، نتایج خوب میدهدبعلاوه در شست و شوی زخمها و اولسر ها ، نتیجه خوب از آن حاصل می شود .از میوه زرشک که اسیدهای فراوان دارد در غذا و پلو و نوعی لیمو ناد استفاده می شود . در معالجه تبهای عفونی ، تیفوس و اسهال موثر است . بربرین ماده ای است که علاوه بر مصارف پزشکی در صنعت نیز برای رنگ کردن الیاف پشم ، ابریشم و پنبه بکار می رود و مستقیماً بر آنها اثر کرده رنگ زرد ایجاد می کند . مخلوط آن بازاج ، رنگ زرد خالص می دهد . نیز بربرین برای رنگ کردن چرم بکار می رود همچنین در منبت کاری استفاده می شود و برای رنگ کردن اشیاء بیشتر از ریشه آن استفاده می کنند . چوب زرشک جلا پذیر است .مخلوط شیره میوه رسیده زرشک بازاج ، رنگ قرمز ارغوانی بوجود می آورد .
نسترن نام محلی آن سگ گل سرخ SAG GEL – E SERX است و نام علمی آن ROSA CANINA این گیاه به صورت درختچه های کوچک به ارتفاع دو تا سه متر در حاشیه جنگل ها ، خانه ها و گودال ها می روید . کاسبرگ ها و گلبرگهای این گیاه مانند انواع دیگر گل سرخ در بالای برجستگی کوزه ای شکل دیده می شود که درون آن برچه های متعدد جای دارد . پس از انجام عمل لقاح در گل ، جدار برجستگی کوزه ای شکل ، ضخیم و قرمز رنگ شده ، مواد مختلف ذخیره می نماید که در زبان محلی به غلط آن کلیکک KALIKAK گفته می شود . ( کلیکک نام محلی نوعی درخت جنگلی است . ) ولی در اصل سینورودون CYNORRHODON نامیده می شود . جدار داخلی قسمت کوزه ای شکل ، دارای الیاف باریک ، نازک و ابریشمی است و در آن فندقه های متعدد بیضی شکل زاویه دار و بسیار سخت جای دارد که میوه حقیقی گیاه اند . سینورودون پس از خشک شدن ، حالت سخت بخود می گیرد .رنگ آن در این هنگام قهوه ای قرمز ، بوی آن ضعیف و خاصیت آن قابض ، کمی شیرین و اسیدی است .
خواص درما نی
قسمت گوشدار و کوزه ای شکل آن به علت دارا بودن تانن ، ویتامین “ث” و مواد مختلف دیگر ، اثر ضد اسکوربوت ، قابض و مدر دارد . از این رو ، در رفع اسهال مخصوصاً در مسلولین ، اخلاط خون ، انقباض غیر ارادی ماهیچه های معده ، بیماریهای ناشی از التهاب ورم کلیه ها ، درد هائیکه به علت پیدایی سنگ کلیه و … عارض می شود مفید تواند بود . تارها ی درون سینورودون اگر بر روی پوست بدن اثر بگذارد ایجاد خارش شدید می کند . بررسی های مختلف نشان داده است که مصرف تارهای مذکور به علت اثر تحریک کننده ای که دارد موجب دفع کرم می گردد . از این رو می توان از آن برای دفع اسکاریدها در اطفال استفاده کرد .
باریجه نام محلی : آن هم باریجه BARIJE و نام علمی آن : FERULA GUMOSA گیاهی است پا یا و دارای ساقه ضخیم به ارتفاع یک تا دو متر . برگهای سبز مایل به خاکستری و پوشیده از تارهای ریز و کوتاه به طول سی سانتیمتر ، در قاعده ، ساقه دارد . پهنک برگ آن منقسم به قطعاتی است که بر اثر چند بار تقسیم شدن به صورت قطعات باریک و فشرده به هم درآمده است گل های آن زرد رنگ و مجتمع به صورت خوشه ها ی مرکب متعددی است که غالباً به شکل دستجات فراهم ، در طول ساقه ظاهر می گردد . شیره ای که از قطع ساقه گیاه مذکور بدست می آید باریجه نام دارد . باریجه بویی قوی و طعمی گس ، تلخ و گزنده و ناپسند دارد .
خواص درما نی
باریجه ، اثر نیرو دهنده ضد نزله و ضد تشنج دارد . ولی امروزه کمتر در مصارف داخلی بکار می رود . در آلمان سابقاً به عنوان قاعده آور و رفع بیماریهای رحمی مصرف داشته است . در ایران به عنوان رفع درد معده از آن استفاده می کنند . مصارف صنعتی باریجه نسبتاً زیاد است.از باریجه نوعی چسب مخصوص چسباندن سنگهای قدیمی مانند الماس تهیه می گردد که در جواهرسازی مصرف دارد
بارهنگ نام محلی بارهنگ : BARANG نام علمی : PLANTABO MAJOR گیاهی است به ارتفاع هشت تا پنجاه سانتیمتر و دارای برگ هایی با پهنک بزرگ و واقع در سطح زمین که در منطقه وسیعی از دو قاره اروپا و آسیا همچنین شمال افریقا و امریکای شمالی می روید . قسمت مورد استفاده این گیاه ة برگ ، ریشه و دانه های سیاه آن است که در طب عوام به مصرف درما نی گوناگون می رسد .هیچیک از انواع گیاه مذکور تولید نوش نمی کنند ولی زنبور عسل برای استفاده از گرده این گیا هان به سمت آنها جلب می گردد .
خواص درما نی
ریشه ، برگ و دانه این گیا هان اثر قا بض و نرم کننده دارد و از آن ها به عنوان تصفیه کننده خون ، آرام کننده و رافع تحریکا ت در نزله های مزمن ، برونش ها ، نزله مجاری ادرار و دستگاه هضم ، رفع ناراحتی های آسم مرطوب ، اسهالهای ساده ، ورم مخاط دهان ، درد دندان و حتی درد گوش استفاده می شود .بارهنگ از گیا هانی است که در ارزش درما نی آن در مصرف خارجی خیلی بیشتر از مصرف داخلی آن است . اگر برگ تازه بارهنگ به مدت چند ساعت در آب جوشیده قرار بگیرد ، سپس قطعات آن روی زخمهای باز گذارده شود ، نه تنها زخم ها را از خطر آلودگی حفظ می کند بلکه باعث التیام و بهبود آنها می شود . جوشانده ریشه گیاه که با عسل ، شیرین شده باشد اگر غرغره شود روی مخاط دهان اثر کرده ، ورم حلق و گلو را از بین می برد .
صور دارویی
جوشانده پنجاه تا صد گرم ریشه یا برگ بارهنگ در یک لیتر آب به مقدار سه فنجان در روز . جوشانده گیاه در شراب به مقدار یک قاشق در هر ساعت و یک فنجان در موقع خون آمدن از سینه ، دم کرده حاصل از ده گرم برگ بارهنگ در صد و پنجاه گرم آبجوش برای استفاده از آن به صورت شستشو دهنده چشم بسیار مفید می باشد . در بیماریهای سینه ، استفاده از شیره گیاه به صورت زیر توصیه شده است : مقداری برگ بارهنگ را بخوبی در آب می شویند ، سپس آن را روی پارچه تمیز پهن می کنند تا آب آنها خشک گردد ، بعد برگها را به قطعاتی تقسیم می کنند و شیره آنرا می گیرند و هموزن آن ، عسل بدان افزایند و مدت بیست دقیقه می جوشانند . مصرف مقدار کم ماده غلیظ بدست آمده که مدتی بدون اینکه خراب شود ، می تواند در ظرف بسته باقی بماند در رفع بیماریهای سینه توصیه گردیده است اگر به ماده مذکور جوشانده گلهایی که اثر رفع سرفه و تسکین ناراحتی های سینه دارد ، اضافه شود نتیجه بهتری حاصل می گردد . برگ تازه این گیاه بدون آن که پهنک آن به قطعاتی تقسیم گردد ، له می کنند ، سپس آن را روی دمل و ناحیه ملتهب پوست بدن می گذارند. عقیده دارند که با این عمل ضمن تسکین درد ، دمل ، به سهولت سر باز می کند و بهبود می یابد . به علاوه حالت التهاب بطور محسوس آرامش کلی پیدا می کند . زخم های باز نیز با له شده برگ شسته بارهنگ حفاظت می گردد .
دارواش نام محلی : دارواش DARVAS نام علمی : VISCUM – ALBUM دارواش گیاهی است نیمه طفیلی که روی درختانگوناگون بسر میبرد و در غالب جنگلها و کوهستانهای ایران مخصوصاً دامنه های البرز و جنگلهای شمال روی درختان مذکور مشاهده می گردد و به آسانی تشخیص داده می شود . شاخه ها ی متعدد آن مجموعاً به صورت بوته ای با ظا هر مدور به ارتفاع سی تا چهل سانتیمتر روی درختان گوناگون در می آید . برگ های آن بیضی شکل گوشتدار و به رنگ سبز مایل به زرد حنایی است . میوه اش کوچک ، گوشتدار ، شفاف ، سفید رنگ به بزرگی نخود و محتوی لعاب چسبنده و لزجی است که در صنعت از آن نوعی چسب تهیه می شود . دارواش با وارد کردن مکنده های خود به درون بافت های ساقه درختان مختلف ، شیره گیا هی را از آن ها می گیرد . قسمت مورد استفاده گیاه از نظر درما نی برگها یا کلیه اندامهای آن است .
خواص درما نی
دارواش فشار خون را پایین می آورد و از این رو می توان از آن به مقدار کم به منظور کم کردن فشار خون ، رفع تصلب شرائین و عوارض ناشی از آن بکار برد . دارواش در عین حال شتاب ضربان قلب و مقدار ادرار را زیاد می کند . تجربه نشان داده است که پایه ای از آن که روی درخت گلابی به سر می برد اثر قوی تری روی قلب دارد ، در حالیکه دارواش زالزالک وحشی بیش از دیگر نمونه ها ادرار را زیاد می کند .
صور دارویی
دم کرده یا جوشانده بیست تا سی گرم برگ گیاه در یک لیتر آب به مقدار یک فنجان قبل از غذا ، خیسانده یک فنجان قهوه خوری گرد دارواش در آب سرد ( مدت خیس خوردن اقلاً هشت ساعت ) برای مصرف در سه مرتبه در طول روز ، شراب حاصل از سی تا چهل گرم دارواش و یک لیتر شراب سفید کهنه به مقدار یک لیوان کوچک با هر غذا ، جوشانده سی گرم دارواش در یک لیتر آب برای تهیه محلولهای شست و شوی عضو ، در موارد بروز ترشحات زنانگی و یا استفاده از آن به صورت حمامهای عضوی ( بخور ).
مسمومیت
فراوردهای دارواش اگر به مقدار زیاد و غیر درما نی مصرف شود ناراحتی های شدید نظیر ضعف اعصاب ، فلج اندامها ، سکته قلبی ،قطع حرکات تنفسی ، احتقان امحاء و احشاء پیش می آورد که غالباً موجب خفگی و مرگ می گردد . از این رو ، دارواش باید در نهایت دقت و به مقداری که برای معالجه ضروری است مصرف شود .
گل ختمی نام محلی : گل ختمی نام علمی : ALTHAEA – OFFICINALIS گیاهی است علفی ، پا یا ، دارای ساقه ا ی به ارتفاع 5/0 تا 5/1 متر و پوشیده از کرک ها ی نرم که ریشه ا ی دراز ، دوکی شکل ، به ضخامت ا نگشت و به رنگ خاکستری مایل به زرد دارد .در نواحی مختلف به ویژه در کناره های ما سه ای زمین های کم و بیش شور و نواحی مرطوب می روید و با آنکه امروزه در محیط های مختلف پراکنده است ، با وجود این محل زندگی آن بیشتر در شور زارها ست و از آن جاست که به مکا نهای دیگر انتشار یافته است . از ویژگیهای این گیاه آن است که برگ ها یی با پهنک بزرگ منقسم به سه تا پنج لوب دندانه دار و گل های درشت سفید رنگ ، گلی یا مایل به ارغوانی دارد .ختمی ، به علت دارا بودن گل های درشت و زیبا مورد توجه زنبور عسل است و در ردیف گیا هان مهم مولد نوش قرار دارد ، قسمت مورد استفاده این گیاه ، ریشه ، گل و برگ آن است .
تاریخچه : تاریخ استفاده از ختمی به زمانهای خیلی قدیم نسبت داده می شود مثلاً در قرن چهارم قبل از میلاد استفاده از نوعی ختمی را که گل زرد داشته ذکر کرده اند . در قرون وسطی از آن برای مصرف های مختلف استفاده می کرده ا ند و گاهی نیز بجای آن ا نواع دیگر ختمی به مصرف می رسیده است . گیاه شناسان قرن شا نزدهم میلادی با توجه به موارد درما نی که دانشمندان قدیمی برای ختمی قائل بوده اند آن را در رفع درد معده ، ورم روده ، سرفه ، نزله ، ترشحا ت زنانگی ، سنگ کلیه ، بیماریهای عصبی ، درد گلو و لثه دندانها ، گزش زنبور و … موثر ذکر کرده اند .
خواص درما نی
استفاده درما نی از ختمی مدتها ست در طب عوام بین مردم معمول می باشد ، بطوریکه هنوز هم از ارزش درما نی آن بین مردم کاسته نشده است . گل ختمی ، رافع تحریکات جلدی و نرم کننده است و در مداوای بیماریهای سینه ، سرفه ، گلو درد بکار می رود ، از گل ختمی در رفع ورم ملتحمه نیز استفاده می کنند . برگ ختمی دارای موسیلاژ فراوان و اثر نرم کننده در مصرف ها ی داخلی است . از ضماد آن نیز استفاده می کنند . جوشانده برگ ختمی را به صورت بخور ، لوسیون ، کمپرس گرم ، غر غره ، تنقیه و … در موارد مختلف به کار می برند . ریشه ختمی نیز اختصاصا تی شبیه برگ و گل آن داشته ، از آن به عنوان نرم کننده ، رفع کننده تحریکات جلدی ، آرام کننده و غیره استفاده می کنند. مصرف ریشه ختمی را در تمام موارد التهاب ، سرفه های شدید ، نزله ها ، آنژین ، برونشیت ، دلپیچه ها ، یبوست ، ترشح زیاد زرد آب ، بیماریهای مثانه ، سنگ کلیه ، عدم دفع ادرار ، ترشحات زنانگی و غیره توصیه شده است .
صور دارویی
گل ختمی به صورت دم کرده ، ده تا سی گرم در یک لیتر آب و برگها یا ریشه آن به صورت خیسانده مصرف می شود . در اینجا بایدتوجه داشت که دم کرده گل ختمی به حالت بسیار گرم و یا سرد اثر تحریک کننده پیدا می کند . از ریشه و ساقه ختمی الیافی بدست می آید که از آن در تهیه کاغذ و بعضی با فتنی ها استفاده می شود .سایر نقاط رویش این گیاه در اطراف تهران ، نواحی مختلف البرز ، اطراف رودخانه کرج ، اراک ، کوه زردوند و آذربایجان ، محمد آباد صائین قلعه ، نواحی شمال ایران ، گیلان ، اطراف رشت ، سرحدات شرقی ایران ، باد غیس هژیر و … می باشد بعلاوه غالباً پرورشمی یابد .
اکلیل کوهی نام محلی : ترم TERM نام علمی : ROSMARINUS OFFIEINALIS اکلیل کوهی یا رومارن که در محل ترم نامیده می شود گیاهی است پا یا ، بسیار معطر و دارای ساقه های چوبی به ارتفاع پنجاه سانتیمترتا یک متر که به حالت خودرو در منطقه مدیترانه خصوصاً نواحلی ساحلی آن تا آسیای صغیر می روید به علاوه چون دارای برگهای سبز دائمی است و زیبائی خاص و بویی مطبوع دارد از این رو در غالب نواحی پرورش می یابد . از ویژگیهای آن این است که برگهای متقابل به کناره برگشته ، باریک و دراز نوک تیز و نسبتاً خشن دارد .سطح فوقانی پهنک برگ آن نیز به علت فاقد بودن تار ، به رنگ سبز ولی سطح تحتا نی آن ، بر اثر پوشیده بودن از کرک به رنگ تقریباً سفید است . گل های آن که در ماههای اردیبهشت و خرداد در کناره برگها ظاهر می گردد ، رنگ آبی روشن ( بندرت سفید )دارد و در قسمت دا خلی آن لکه کوچک و بنفش رنگ دیده می شود . درون جام گل منحصراً دو پرچم جای دارد ، میوه اش چهار فندقه ای و قهوه ای رنگ است . گلهای آن نوش فراوان با بوی قوی و مطبوع دارد به طوری که عسل حاصل از آن ، عطری مخصوص دارد و بخوبی باز شناخته می شود . برگ سرشاخه های گلدار گیاه دارای مصرف های دارویی است ولی اگر منظور تهیه اسانس از آن باشد باید از آن باشد باید از گیاه گلدار و یا برگهای خشک آن استفاده کرد .برگ ترم ، دارای بو و طمع مخصوص ، معطر و کمی تند است .
خواص درما نی
رومارن دارای اثر مدر ، ضد تشنج ، صفرابر ، مقوی معده و نیرو دهنده ای بسیار قوی است . قابض و التیام دهنده نیز هست . مصرف رومارن چون موجب سهولت ترشح و دفع صفرا می شود از این رو ، از آن در بیماریهای یرقان و نارسایی اعمال کبد استفاده می کنند . تزریق دم کرده سرشاخه های گلدار آن در ورید سگ موجب می گردد که حجم ترشحات صفرا در جانور مضاغف شود ( آزمایش CHABROL ) مصرف رومارن در موارد صعف عمومی ، خستگی مفرط و بیحالی بیمار در دوره نقاهت – مفید تشخیص داده شده است . به علاوه آن را برای بیماران مبتلا به سوء هضم ناشی از ضعف عمل دستگاه گوارش و آنانکه بر اثر ابتلاء به تب های تیفو ئیدی و مخاطی ، تیفوس وگریپ ، ضعیف گردیده ا ند می توان تجویز کرد . در رفع نزله ها ی مزمن ، آسم ، سیاه سرفه ، سرفه های تشنج آور ، تأخیر و قطع قاعدگی ، ترشحات زنانگی ، خنازیر ، سرگیجه ، طپش قلب ، سردردهای یکطرفه ( MIGRAINE ) فلج ، آب آوردن انساج و غیره مصرف آن توصیه شده است . رومارن به علت دارا بودن اثر صفرا بر ، در ورم مزمن کیسه صفرا ، استسقای ناشی از بزرگ شدن حجم کبد ، تشمع کبدی ( تشمع LAENNEC ) که به علت مسمومیت های غذایی خصوصاً بر اثر مصرف نوشا به های الکلی پیش می آید و کبد کم حجم می شود و سختی مخصوص پیدا می کند ، اثر مفید دارد . به علاوه در رفع زردی ( JAVNISSE ) ، تورم کبد و ا نسداد مجاری آن ، موثر می باشد . در تمام این موارد باید رومارن و فراورده های آن را قبل از غذا مصرف کرد . برگ رومارن به حالت پخته در شراب ، در ورم مفاصل ناشی از جمع شدن آب ، تومور خنازیری گردن و خیز اندامها اثر دارد . ضمناً در دفع آماس ، کوفتگی ، ناراحتی های ناشی از ضربان وارده به بدن و پیچ خوردگی مفاصل مفید می باشد .شراب آن اگر به صورت لوسیون روی زخمها گذاشته شود ، آنرا ضد عفونی کرده بهبود می بخشد . جوشانده رقیق برگ های رومارن اگر در تنقیه بکار رود در رفع اسهالهای ساده اثر معالج دارد . به علاوه بکار بردن آن موجب رفع ترشحات زنانگی می گردد .استحمام جوشانده آن در رفع روماتیسم ، نرمی استخوان و غرغره کردن آن در رفع ورم مزمن لوزتین تأثیر مفید دارد .اسانس رومارن اگر در مصارف داخلی بکار رود ، بشدت ایجاد حالتی شبیه صرع می کند . اگر مقدار کم آن به حیوانات تزریق شود ،مسمومیتی بوجود می آورد که مانند اسانس رازیانه ، حالت ترس در جانور پدید می آورد . در حالی که اسانسهای مرزه ، مریم گلی و افسنطین ، حالت حمله و سبعیت در حیوانات ایجاد می کند . از معایب رومارن آن است که نه تنها ادامه مصرف دو تا سه قطره اسا نس آن چند مرتبه در روز و هم چنین مصرف مداوم برگ و سرشاخه های گلدار آن ایجاد گلسترو آنتریت و ورم کلیه می کند بلکه ممکن است موجب مرگ گردد .
صور دارویی
دم کرده پنج تا بیست گرم برگ یا سرشاخه گلدار گیاه در یک لیتر آب ( مقدار آن به تناسب نتیجه ای که در نظر داریم می توان تا شصت گرم در لیتر افزایش یابد . ) شراب رومارن ( این شراب از خیساندن یک مشت برگ یا سرشاخه خشک گیاه در یک لیتر شراب سفید در تاریکی ، به مدت بیست و چهار ساعت بدست می آید ) به مقدار سه تا چهار قاشق سوپخوری در صبح و شب به عنوان مدر و رفع خیز اندامها و استسقاء (DINAND ) . تنطور الکلی 5/1 اعضای تازه گیاه به مقدار پانزده تا بیست و پنج قطره پماد رومارن برای رفع درد (این پماد با افزودن چند قطره اسانس رومارن به مخلوط روغن رزین و موم زنبور عسل ، پس از ذوب شدن مجموع آنها بدست می آید )برگ تازه رومارن در فرمول الکلا و الکلاتور و ولزر و سرشاخه خشک آن در فرمول ا سپس و ولزر وارد می گردد .از اسانس رومارن در تهیه ادوکلن و بم ترانکی استفاده می شود . رومارن در ایران پرورش می یابد .
kiaheyrati
